Local Languages

Ukudla Kwakugcinwa Njani Kudala?

Buhlebenkosi Nkomo

Kudala, ukudla kwakungatholakali ngendlela efanayo ngezikhathi zonke zomnyaka. Ngesikhathi sokuvuna, imizi yayithola amabele, amazimba, umumbu, imibhida, izithelo lenyama ngobunengi. Okunye kwalokhu kwakumele kulungiswe futhi kugcinwe ukuze kungonakali njalo kusetshenziswe ngesikhathi sokuswela.

Ukugcinwa kokudla kwakuyingxenye yolwazi lwempilo. Abantu babesazi ukuthi ukudla kwakudinga ukuphathwa ngendlela etshiyeneyo ukuze kuhlale isikhathi eside. Okunye ukudla kwakomiswa, okunye  kubiliswe njalo okunye kuphinde konyiswe. Uchago lona lwenziwe amasi.

Enye yezindlela ezazisetshenziswa kakhulu kwakuyikomisa inyama. Inyama yayisikwa ibe yimicu emide, ibisilengiswa elangeni ukuze yome. Inyama eyomisiweyo ibizwa ngokuthi ngumhwabha. Ukuyomisa kwakusiza ukuthi inyama ihlale isikhathi eside ingakonakali futhi isetshenziswe nxa sokule.

Imibhida layo yayigcinwa ngokomiswa. Eminye yayibiliswa kuqala ibisiyomiswa elangeni. Nxa isomile, yayiqoqwa igcinwe ukuze isetshenziswe ngezikhathi lapho imibhida emitsha ingatholakali. Le ndlela yayisiza imizi ukuthi isebenzise okwakutholakala ngobunengi ngesikhathi esifaneleyo esikhundleni sokukulahla.

Ukubilisa lokomisa kwakungacini ngemibhida kuphela. Kwezinye izindawo, ukudla kwakulungiswa ngokubiliswa ngaphambi kokuba komiswe, kusiya ngohlobo lokudla kanye lendlela abantu ababejwayele ukukugcina ngayo. Ucwaningo ngemikhuba yokugcinwa kokudla  lubala ukomisa kanye lokubilisa njenge zinye indlela ezazisetshenziswa emiphakathini.

Amabele, amazimba lomumbu kwakudinga ukugcinwa kuhle ikakhulu ngoba ukudla okwakuvunwe ngobunengi  kwakumele kugcinwe ukudla isikhathi eside. Ngaphandle kwezindawo zokugcina esezakhulunywa esihlokweni esedlule, kwakulezinye indlela zokuvikela okusanhlamvu.

Enye yazo izindlela lezi kwakungumncantsha, lapho amabele ayegcinwa emgodini, ikakhulu endaweni yesibaya, besequnywa ngendlela eyayivikela ukudla emoyeni, ezulwini lakwezinye izinto ezazingabangela ukuthi konakale. Le ndlela yayisiza ukugcina okusanhlamvu isikhathi eside.

Kwakukhona futhi ulwazi lokusebenzisa izinto ezazitholakala endaweni ukuvikela amabele ezibungwini. Umlotha wawungasetshenziswa ekugcineni okusanhlamvu, njalo kwakusaziwa ukuthi yiwuphi umlotha owawufanele ukusetshenziswa. Lokhu kwakuyingxenye yolwazi lwendabuko lokuvimbela izibungwana ezazingenza amabele onakale.

Uchago lona lwalugcinwa ngendlela yayo. Ngemva kokusengwa, uchago lwalufakwa eguleni kumbe kwesinye isitsha esifaneleyo, beseluyekelwa ukuthi luvuthwe lube ngamasi. Ukwenza  ngamasi kwakusenza ukuthi lusetshenziswe lungesinye isimo sokudla futhi lugcinwe isikhathi eside kulokuthi lusetshenziswe lulutsha kuphela.

Amasi ayeyingxenye ebalulekileyo yokudla. Ukulungiswa kwawo kwakudinga ulwazi lokuthi uchago luphathwa njani, lugcinwa kuphi njalo luvunyelwe isikhathi esingakanani ukuthi luvuthwe. Ngakho-ke, ukugcinwa kochago kwakungahambelani lokugcina kuphela kodwa kwakuhlanganisa lokulwenza lube yikudla okunye.

Kwakukhona lokudla okwakulungiswa ngenjongo yokuthi kuthwaleke futhi kuhlale kusetshenziswa nxa umuntu esuka emzini. Umphako wawungukudla okwakulungiselelwa umuntu owayesehambweni. Lokhu kwakubonisa ukuthi ukulungiswa kokudla kwakucabangela lezimo umuntu ayengahlangana lazo ngaphandle komuzi.

Lezi ndlela zazidinga ulwazi mayelana lokudla kanye lendawo. Umuntu kwakumele azi ukuthi yikuphi ukudla okwakufanele komiswe, yikuphi okwakumele kubiliswe kuqala, ukuthi okusanhlamvu kwakufanele kuvikelwe njani, kanye lokuthi uchago lwenziwa njani ukuthi lube ngamasi.

Ulwazi lolu lwalungafundwa ezincwadini. Abantwana babesifunda ngokubukela abadala, ngokuncedisa ngesikhathi sokuvuna, sokulungisa ukudla, sokomisa kanye lokugcina. Ngaleyo ndlela, ulwazi lokugcinwa kokudla lwaludluliselwa kwezinye izizukulwane.

Okunye okuqakathekileyo yikuthi lezi ndlela zazinciphisa ukonanakala kokudla. Lokho okwakutholakala ngobunengi ngesikhathi sokuvuna kwakungagcinwa ukuze kusetshenziswe sokule. Lokhu kwakusiza abantu ukuthi baphile kuhle ngezikhathi lapho ukudla okutsha kwakungatholakali ngobunengi.

Lanamuhla, amafriji, ama-freezer kanye lezinye indlela zesimanje sezenze ukugcinwa kokudla kwaba lula. Kodwa izindlela zendabuko zisinika umfanekiso wolwazi olwalukhona emakhaya — ulwazi lokusebenzisa ilanga, umoya, umlilo, izitsha, indawo kanye lokunye okwakutholakala ukuze ukudla kuhlale isikhathi eside.

Ukugcinwa kokudla kwakungasikho ukuthi ukudla kungonakali kuphela. Kwakuyindlela yokuphatha inotho yomuzi,  ukulungiselela izikhathi zokuswela kanye lokudlulisela ulwazi lokudla ebantwaneni. Ngaleyo ndlela, ukudla kwakungapheleli ekutholakaleni lasekuphekweni; indlela okwakugcinwa ngayo yayiyingxenye ebalulekileyo yempilo lendlela yokuphila.

Related Articles

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Back to top button